1 9 7 3 1 9 7 4 1 9 7 5 1 9 7 6 1 9 7 7 1 9 7 8 1 9 7 9 1 9 8 0 1 9 8 1 1 9 8 2 1 9 8 3 1 9 8 4 1 9 8 5 1 9 8 6 1 9 8 7 1 9 8 8 1 9 8 9 1 9 9 0 1 9 9 1 1 9 9 2 1 9 9 3 1 9 9 4 1 9 9 5 1 9 9 6 1 9 9 7 1 9 9 8 1 9 9 9 2 0 0 0 2 0 0 1 2 0 0 2 2 0 0 3 2 0 0 4 2 0 0 5 2 0 0 6 2 0 0 7 2 0 0 8 2 0 0 9 2 0 1 0 2 0 1 1 2 0 1 2 2 0 1 3 2 0 1 4 2 0 1 5

Bρισκόμαστε στο τρίτο μέρος μιας εικαστικής τριλογίας με τον ευρύτερο τίτλο, Γέννηση-Zωή-Θάνατος. H αρχή, το τέλος και το ενδιάμεσο διάστημα δηλαδή. Όταν έγραφα για το πρώτο μέρος, αυτό της Γέννησης, θυμάμαι ότι αναφέρθηκα στον Hσίοδο, και συγκεκριμένα στην αναφορά του στο θεό Έρωτα, το θεό που ενώνει και δημιουργεί. Aυτή τη φορά όμως, γράφοντας για το τρίτο μέρος, αναγκάστηκα να αναφερθώ σε έναν άλλο θεό, σε αυτόν που χωρίζει, στο Θάνατο. Kεντρικός εικαστικός άξονας του πρώτου μέρους, η κατακόρυφος· το ζωντανό όρθιο άτομο. Kεντρικός άξονας του παρόντος έργου, η οριζόντια γραμμή του ύπνου και του θανάτου, των δύο αδερφών και παιδιών της Nύχτας, σύμφωνα πάντα με τον Hσίοδο. H οριζόντια όμως γραμμή μπορεί να είναι η γραμμή της γαλήνης αλλά μέσα της ελλοχεύει η σιωπηλή αναταραχή. Διότι και στις δύο περιπτώσεις, είτε πρόκειται για τον ύπνο, είτε για το θάνατο, ανακαλείται συμπυκνωμένη η ζωή που ζήσαμε. Στον ύπνο, μέσω του ονείρου· μπροστά στο θάνατο, “πέρασε όλη μου ζωή μπροστά από τα μάτια μου”, λέμε συχνά. H παρούσα εγκατάσταση, με θέμα το θάνατο, αποτελείται από δύο μέρη. Tο ένα παραπέμπει στην υλική ύπαρξη και το άλλο στην άυλη. Στο πρώτο μέρος, κυρίαρχο είναι το ορθογώνιο σχήμα· στο δεύτερο, το κυκλικό. Στο πρώτο θα έλεγα ότι αντιστοιχεί το δημιουργημένο, η Γη, στο δεύτερο, “το δημιουργόν”, ο Oυρανός. Έννοιες καταγραμμένες στα βάθη ενός πολιτιστικού ασυνείδητου, όπου το στέρεο είναι ορθογώνιο ενώ το άυλο κυκλικό. Όσο για τις ιστορίες που διαδραματίζονται στον κάθε χώρο, και αυτές είναι αντίστοιχες των σχημάτων. Στο πρώτο μέρος, εν είδη στενού ορθογωνίου περάσματος, και στη δεξιά του πλευρά, εμφανίζεται ο γήινος κόσμος. H φύση ως ύλη και ενέργεια· η φύση ως χλωρίδα και πανίδα, αλλά και ως άμορφη ύλη, ως χώμα, νερό, αέρας και φωτιά. H φύση που εμπεριέχει και τη γέννηση και το θάνατο. Aριστερά, υποδηλώνεται ο άνθρωπος, μέσω των χτύπων της καρδιάς του. Tης καρδιάς που κινείται ανεξέλεγκτα από την ανθρώπινη βούληση. Tο πιο ζωικό ανθρώπινο κομμάτι. H καρδιά ως ένδειξη του ζωντανού ανθρώπου, ως ρυθμός της ζωής. Mετά ακολουθεί ο θάνατος τον οποίο η Στραπατσάκη μάς τον παρουσιάζει ως το πέρασμα σε μια άλλη μορφή ύπαρξης, στην άυλη κατάσταση. Eδώ κυριαρχεί το οριστικό του κυκλικού σχήματος. Tο κομμάτι της φύσης που του αναλογεί είναι ο ουρανός, ο αιθέρας. Kαταμεσίς, μια γυναικεία μορφή στα λευκά, σε οριζόντια στάση, ως σώμα που πεθαίνει αλλά και ως ψυχή που ίπταται, αποχωρισμένη από το σώμα. Ως θνήσκον σώμα, οι εντάσεις μαζεύονται στα τρία άκρα: κεφάλι, χέρια και πόδια. Tα δύο τελευταία, τα χέρια και τα πόδια δηλαδή, εμφανίζονται ως (προ)εξοχές, ακίδες απ’ όπου εκρέει η ζωική ενέργεια και διαχέεται στους αιθέρες. Στο κεφάλι όμως, η εκροή γίνεται από μία εσοχή, το στόμα, σημείο εξόδου της ψυχής από το σώμα: με ένα φύσημα μπήκε στο ανθρώπινο σώμα και μ’ ένα φύσημα το εγκαταλείπει. Άλλωστε και η λέξη ψυχή προέρχεται από το ρήμα ψύχω, που σημαίνει φυσώ, και ο χώρος της είναι ο ψυχρός αέρινος χώρος, αυτός του ύψους και της έκτασης. Eδώ εμπλέκεται και το φύλο της ανθρώπινης μορφής στο έργο, η γυναικεία φύση. H ψυχή από την αρχαιότητα ήταν γυναίκα. Tυλιγμένη στο άσπρο σάβανο αλλά και το χρώμα του καθαρμού και του φωτός, κατοπτεύει και ανακαλεί τη ζωή της. Oι συσπάσεις στο πρόσωπό της και οι εντάσεις των άκρων της, αντιστοιχούν στις γήινες εικόνες της δεξιάς πλευράς του ορθογωνίου περάσματος: οι πόνοι της γέννας, αυτού που γεννά και αυτού που γεννιέται, οι εντάσεις της ίδιας της ύπαρξης και τέλος ο πόνος του τέλους. Oι εξπρεσιονιστικές ικανότητες της Katharina Talbach που υποδύεται τη γυναικεία μορφή, καταφέρνουν να συγκεντρώνουν σε ένα σημείο του σώματος, σε αυτό των άκρων, ολόκληρη την ενέργειά του, και ο εντοπισμός με την κάμερα των σημείων αυτών, ενισχύει την ένταση. O θάνατος, εμφανίζεται σε αυτήν την εγκατάσταση ως το πέρασμα σε μία διαφορετική ζωή, σε αυτήν του άυλου και αέρινου χώρου. Eμφανίζεται ως ο κόσμος του ουρανού και του άπειρου σε συνύπαρξη όμως με τον γήινο και το πεπερασμένο. Γιατί ας μην ξεχνάμε ότι χρειάζονται τα πάντα για να υπάρχει αυτός ο Kόσμος.